Benim Kilom Normal Diyenler Dikkat: Metabolik Sağlık Sandığınızdan Daha Önemli
Bazen çevremde şöyle konuşmalara rastlıyorum: “Ben diyet yapmıyorum, benim kilom zaten normal. Baksana, yaşıma göre iyi görünmüyor muyum?”. Peki sizce beslenme şeklinizi düzenlemek için tek gerekçeniz vücudunuzun nasıl göründüğü mü olmalı? Açıkçası yapılan araştırmalar “iç güzelliğin” önemine dikkat çekiyor :)
BKİ Aynı, Metabolik Sağlık Farklı
Bir derleme makalede, literatürde bildirilen iki farklı fenotip vurgulanıyor:
— yüksek BKİ’li olmasına rağmen viseral yağlanması düşük bireyler ve
— normal BKİ’li olmasına rağmen viseral yağlanması yüksek bireyler
Viseral yağlanması artmış bireylerin bozulmuş metabolik profile sahip olduğu dikkat çekerken viseral yağlanması az olan bireylerin metabolik olarak daha normal bir profil sergilediği bildiriliyor. Bu durum, bilimsel literatürde TOFI kavramı şeklinde dikkat çekiyor: Thin Outside, Fat İnside yani dışarıdan zayıf, içeriden şişman.
Mini açıklama: Viseral yağlanma, karın içi yağlanma, organ çevresi yağlanma gibi düşünülebilir. Bu durum bizler için kronik hastalık risklerini artırıyor, glukoz toleransını bozup insülin direncini artırabiliyor. Ayrıca kardiyovasküler hastalıklar için de riski artırıyor.
Araştırmacılar, tek başına BKİ değerlendirmenin yetersiz olabileceğine dikkat çekiyor. Görsellerle örnek vermek gerekirse, yukarıdaki görselde, BKİ değeri 24 kg/m^2 olan 9 yetişkin erkeğin karın bölgesi görüntülemesinde yağ dağılımının değişkenliği gösteriliyor. Bireyler arası farkında %400 oranında olabileceği görülüyor.
Yukarıdaki görselde ise daha önce bahsettiğimiz TOFI kavramına örnek verildiğini görebiliyoruz. Soldaki birey (a) ile sağdaki birey (b) benzer yaş, BKİ, yağ oranına sahip olmalarına rağmen viseral yağlanma seviyeleri farklı. Soldaki birey, sağdaki bireyin 1.5 katı viseral yağlanmaya sahip ve bu durum çeşitli kronik hastalıklar için daha yüksek riske sahip olduğunu bize düşündürüyor.
Öyleyse fazla yağın yalnızca miktarı değil nerede depolandığı daha önemli olabilir mi? Aslında bu araştırma bize karın içi yağlanma ve karaciğer yağlanmasının kronik hastalık risklerini arttırdığını bir kez daha hatırlatıyor. Üstelik önemli bir yaşam tarzı bileşeni de bu noktada dikkat çekiyor. Sebebi net olarak bilinmese de yüksek BKİ değerine sahip bireylerde metabolik sağlığı destekleyen faktörlerden birinin egzersiz ve fiziksel aktivite olabileceği düşünülüyor. (DOI: 10.1017/S0954422412000054)
Annenin Nasıl Beslendiği Çocuğun Sağlığını Etkileyebiliyor
Annenin emzirme dönemindeki beslenme şekli, çocuğun ileri yaşlarda nasıl bir metabolik profile sahip olacağı konusunda önemli ipuçları verebilir. Araştırmada, emzirme döneminde daha yüksek yağ, daha düşük protein içeriğine sahip “kafeterya tarzı” bir beslenme modelinin, anne sütü bileşimini değiştirdiği ve bunun da çocukta kalıcı etkiler bıraktığı gösteriliyor. Bu koşullarda büyüyen bireylerin ilerleyen yaşlarda normal kilolu görünmelerine rağmen daha düşük kas kütlesi, daha fazla yağ kütlesi, bozulmuş lipid profiline ve bozulmuş glukoza yanıtına sahip olabildikleri bulunmuş.
Yani sonuçlar, yaşamın erken dönemlerinde nasıl beslendiğimizin vücudun yağı nasıl ve nerede depolayacağını “programlayabileceğini” söylüyor. Dolayısıyla TOFI olarak kısaltılan dışarıdan zayıf-içeride şişman profilin temellerinin çok erken dönemlerde atılabileceği düşünülüyor. (DOI: 10.1038/ijo.2017.42)
Genetik Elbette Söz Sahibi
Birçok hastalıkta olduğu gibi vücudun yağı nasıl depoladığı da genetik alt yapıdan etkileniyor. TOFI-Asia çalışması, aynı yaş ve BKİ’ye sahip bireylerde bile yağ dağılımının ciddi şekilde farklılaşabildiğini gösteriyor. Çalışmaya göre Asya kökenli bireyler, Kafkas akranlarına kıyasla daha fazla karın bölgesi ve viseral yağ depolamaya yatkın; bu da dışarıdan zayıf görünseler bile kan şekeri, insülin yanıtı ve lipid profili gibi metabolik göstergelerde daha riskli bir tabloya yol açabiliyor.
Özetle, “benim kilom normal” demek, herkes için aynı metabolik sağlığa sahip olmak anlamına gelmiyor. Bu noktada düzenli sağlık kontrollü yaptırmak ve size uygun bir beslenme programı uygulamak da büyük önem taşıyor. (DOI: 10.1002/oby.22994)